Mối liên hệ giữa ký hiệu học đại cương và ký hiệu học kiến trúc

Sau Ferdinand de Saussure không lâu, nhà triết học Mỹ Charles Sanders Peirce cũng đề ra một kiểu lý luận ký hiệu học mới tương tự, nhưng gọi là “Semiotic”. Ông không để lại những trước tác hoàn chỉnh và hệ thống, nhưng đã đưa ra được một định nghĩa xác thực, một cách miêu tả và phân loại ký hiệu học công phu, nên cũng rất được coi trọng. Chuyển từ thời kỳ cận đại sang hiện đại, đã xuất hiện một số phát kiến về hệ thống ký hiệu có sự khác biệt với hai kiểu lý luận ký hiệu truyền thống nói trên, do Ernst Cassirer (nhà triết học Đức, 1874 – 1945) đề xướng, với luận điểm: “Tất cả những hình thức cụ thể của văn hoá tinh thần của nhân loại, như ngữ ngôn, thần thoại, tôn giáo, nghệ thuật, khoa học, lịch sử, triết học v.v… đều là sản phẩm của hoạt động ký hiệu; và “điểm khác nhau căn bản giữa con người và động vật là con người có nãng lực ký hiệu hoá” “phải lý giải bất cứ hệ thống ký hiệu nào một cách cẩn thận, đồng thời cần phải tiến hành so sánh các hệ thống ký hiệu đó”.

Tiếp theo, nhà triết học Mỹ Susanne Langer (1896 – 1985), “học trò” của Cassirer, đã kế thừa và phát triển lý luận của thầy học của mình và đặt cơ sở cho khái niệm “Mỹ học ký hiệu học – ký hiệu học văn học nghệ thuật”, sau này được gọi là “Ký hiệu học Cassirer – Langer”.

Những đóng góp lớn lao của nhà ký hiệu học Mỹ Charles Morris thể hiện ở việc ông đã đề xuất được 3 nội dung cấu thành ký hiệu học là ký hiệu học sử dụng, ký hiệu học cấu trúc và ký hiệu học ngữ nghĩa.

Mối liên hệ giữa ký hiệu học đại cươngký hiệu học kiến trúc được đề xuất trong thập niên 1950 bởi các nhà nghiên cứu sau đây:

–   Umberto Eco, Maria Luisa Scalvini Garroni (các nhà ngôn ngữ học Italia).

–   Koenig và de Fusco (các kiến trúc sư Italia).

Đến thập niên 1960, là các đại biểu của Pháp, Đức, Anh, Mỹ mà đóng vai trò chủ chốt có Goffrey Broadbent và Charles Jencks. Đến thập niên 1970, phát triển chủ yếu ở Mỹ và Nam Mỹ, với Robert Venturi, Denise Scott Brown, Juan Bonta, Mario Gandelsonas.

Tất nhiên, có nhũng người tán thành à mức độ khác nhau tầm quan trọng của ký hiệu học kiến trúc, chẳng hạn nhà lý luận kiến trúc nổi tiếng người Italia, người bênh vực trào lưu hiện đại, có đưa ra vấn đề hiện quan tâm đến “ý nghĩa kiến trúc” có dẫn đến việc Retro (hồi cố) hay không, mặc dầu trong nhiều phần của các công bố của ông, ông thừa nhận ký hiệu học là một thành phần của hệ thống khái niệm của kiến trúc; trong khi đó, cực đoan hơn Cesare Brand lại cho rằng kiến trúc chỉ là kiến trúc, với gạch, ngói, gỗ, đá và quy luật cấu trúc nội tại của nó, không có tính “mang nghĩa”.

Luận điểm của Cesare Brand dễ dàng bị phản bác, vì cứ theo đó thì kiến trúc không thuộc phạm trù văn hoá. Ký hiệu học kiến trúc – trong khi đó – được xem là “thành viên mới” của đại gia đình văn hoá kiến trúc.

Jonathan A. Hale trong cuốn “Tư tưởng kiến trúc – Lý luận kiến trúc nhập môn” (Nhà xuất bản Wiley – 2000) đã đề cập đến sự đối nghịch của 2 trường phái tư duy hoàn toàn khác biệt với nhau, trường phái đầu tiên cho rằng kiến trúc “hoàn toàn không có ý nghĩa”, trừ việc đưa ra giải pháp thích hợp giải quyết vấn đề không gian sống”, trong khi đó, trường phái thứ hai cho rằng “kiến trúc là một thử nghiệm mang tính nghệ thuật thuần tuý, mà sự ưu tiên của nó là để truyền đi những thông điệp liên quan”.