Kiến trúc thành phố Macao – trung tâm văn hóa Đông Tây

Thành phố Macao nằm ở phía Nam tam giác châu thổ sông Châu Giang, tỉnh Quáng Đóng, cách Quáng Châu 145km, cách Hương Cảng 78km; phía Bắc giáp thành phố Chu Hải, phía Tây giáp Vịnh Chu Hải. Ngoài khu vực bán đảo của thành phố, cách 3km về phía Nam có đảo Thuỷ Tự, nếu đi tiếp 3km nữa thì có đáo Lộ Hoàn. Tổng diện tích của Macao là 25,3km2 (bao gồm khu vực bán đảo cộng với hai hòn đáo nói trên), dân số hiện nay là 43 vạn người.

Nếu xét trên bản đồ thế giới rộng lớn, chúng ta phải thừa nhận rằng ớ vào khu vực Đông Nam của Trung Quốc, đô thị Hồng Kông cũng như đô thị Macao là hai “yếu tố điếm” rất quan trọng trên bình diện địa lý, kinh tế và giao lưu. Nếu ta ném viên sỏi xuống mặt nước hồ, thì mặt nước hồ sẽ loang ra những gợn sóng hình vòng tròn đồng tâm, cái tính chất có thể phát huy mạnh mẽ và lan toả ảnh hưởng trong một phạm vi rộng lớn kiểu như vậy cũng có thể ví như vai trò quan trọng mang tính chiến lược của Hồng Kông và Macao mà người Anh và người Bồ Đào Nha đã phát hiện ra từ nhiều thế kỷ trước.

Chúng tôi đến Macao bằng tầu cánh ngầm xuất phát từ Hồng Kông, sau không đầy một giờ đồng hồ. Có nhiều cách đê đến Macao, bằng máy bay từ khắp các nơi trên thế giới, bằng máy bay trực thăng từ Hồng Kong, hoặc bằng đường thủy, lại có thể bằng đường ôtô hoặc xe lửa từ lục địa Trung Quốc và qua cửa khẩu giáp với Chu Hải.

Người đến Macao nhiều lúc không kê’ xiết: tham quan, du lịch, buôn bán, đánh bạc, thư giãn, trao đổi văn hoá và hội thảo quốc tế… Macao không to rộng như nhiều thành phố trên thế giới mà chúng tôi đã đi qua, nhưng ấn tượng về kiến trúc đô thị của thành phô này để lại trong tôi có lẽ không thua kém bất cứ đô thị nào.

Kiến trúc đô thị Macao nên được xem xét trên những bình diện sau đây: Macao như là một trung tám giao lưu vãn hoá Đông – Tây, tính đặc sắc của

kiến trúc Macao qua thê hiện rõ nét những giai đoạn lịch sử (tiền kỳ: người Bồ Đào Nha xâm chiếm Macao vào giữa thế kỷ XVI và gậm nhấm dần khu vực này; tiếp theo là giai đoạn “dung hợp” (1842 – 1930), sau đó là giai đoạn “trì trệ” (1930 – 1960), tiếp nữa là giai đoạn “tăng tốc” (thập niên 70 và thập niên 80), cho đến gần đây nhất là giai đoạn “phản tỉnh” (từ thập niên 80 cho đến cuối năm 1999 – là thời điểm Macao trở về với Trung Quốc đại lục đế trớ thành đặc khu Áo Môn). Dọc theo những dặm dài lịch sử đó, người ta thấy rõ sự biến thiên của kiến trúc cận đại, hiện đại và đương đại Macao.

Kiến trúc thành phố Macao - trung tâm văn hóa Đông Tây 1 

Trong một số bài viết khi xem xét đối tượng đô thị trước đây, chúng tôi không chủ trương viết theo biên niên sử (theo lịch đại phát triển của thông sử và của kiến trúc), mà chủ trương viết theo kiêu từ thời điểm hiện nay trớ lại dần với quá khứ. Đối với kiến trúc Macao, tôi muốn được viết theo kiếu “hỗn dung”, xem xét kiến trúc theo ấn tượng, theo tác động cảm giác của đối tượng kiến trúc chứ không theo niên đại và qua khảo sát thực tế cũng như qua tư liệu mà chúng tôi có. Tối nghĩ rằng độc giả sẽ có thể tự chắp nhặt nhũng viên kim cương hay những viên dá quý từ kiến trúc Macao để chắp nôi lại theo ý mình thành một chiếc vòng quý. Có một điều cần khảng định thèm là ngoài tính chất gặp gỡ Đông – Tây của kiến trúc Macao, thì kiến trúc Macao còn là một sự kết hợp tuyệt diệu giữa trời, đất và con người. Bên cạnh thiên nhiên lớn là một hệ thống cảnh quan nhân tạo và rất nhiều công trình kiến trúc mang tính biểu tượng. Chính vì vậy, Macao có thể vừa được xem như một thành phố hiện đại, vừa được xem như một thành phố di sản kiến trúc.