Kiến trúc sư – nhà văn hóa và kiến trúc sư cung đình

Tôi muốn nói đến vai trò “kiến trúc sư – nhà văn hoá” (một cách phân loại khác theo tôi) của các bác Nguyễn Cao Luyện và Tạ Mỹ Duật. Tôi muốn nói đến vai trò kiến trúc sư – đô thị gia của bác Hoàng Như Tiếp và tán thành với lời để đầu sách của các tác giả cuốn “Thăng Long Hà Nội, mười thế kỷ đô thị hoá” như sau:

Tướng nhớ cụ Hoàng Như Tiếp

Người mở đường đi vào đô thị…

Chúng ta còn phải kể đến “kiến trúc sư cung đình” Nguyễn Ngọc Chân, người được tin tưởng giao xây dựng các khu nhà của Trung ương, cách phân loại này cũng có thê dùng cho bác Nguyễn Vãn Ninh, người đã thiết kế Ngôi nhà sàn của Bác Hồ, Lễ đài Ba Đình năm 1955 và nãm 1960.

Kiến trúc sư - nhà văn hóa và kiến trúc sư cung đình 1

Thư viện Sài Gòn, TP Hồ Chí Minh. KTS. Nguyễn Hữu Thiện

Tôi muốn dành một phần bài viết để nói về các kiến trúc sư từ trường Beaux – Arts ra hành nghề ớ miền Nam Việt Nam, đó là kĩ thuật sư Nguyễn Văn Thăng với nhiều toà nhà biệt thự sang trọng ở Sài Gòn, đó là KTS. Nguyễn Hữu Thiện, tác giả thư viện Sài Gòn, đó là KTS. Võ Đức Diên tác giả Nhà thuỷ tạ Hà Nội, có lẽ vì một lý do cá nhân nào đó, đã bỏ về “thành”, rồi theo một doàn kịch rong ngao du khắp đó đây từ Huế vào Nam, và đã sáng tác một Câu lạc bộ thanh niên cho Đà Lạt. Riêng bác Nguyễn Gia Đức ớ Sài Gòn, vẫn khó tính với khách hàng như xưa, và gửi gắm tâm sự của mình vào việc xây dựng một ngôi chùa Một Cột ớ Thủ Đức.

Vào cuối thế hệ kiến trúc sư thứ nhất này, có nghĩa là những người ít tuổi nhất của thế hệ, là mấy kiến trúc sư học ỏ Pháp về Sài Gòn giũa lúc cuộc chiến đang ác liệt, đó là Ngô Viết Thụ, Trần Đình Quyền và Nguyễn Quang Nhạc, mà sau năm 1975, Nhà nước ta vẫn coi trọng tài năng và tri thức của họ, một số tác phẩm của họ thực sự đã có chất lượng công nãng và thẩm mỹ cao. Nhìn chung, sự nghiệp của các thế hệ kiến trúc sư thứ nhất này cần được nhìn nhận một cách nghiêm túc và đang là chủ đề của những nghiên cứu công phu, vì một phần các bác đã ra đi số còn lại đã có tuổi, tác phấm cúa họ ít hay nhiều đều khá chuẩn mực.

Đầu những năm 1960 cho đến 1975, các kiến trúc sư thuộc thế hệ kiến trúc sư thứ hai ở nước ta bắt đầu bước những bước đi mới trong hoạt động nghề nghiệp, họ tốt nghiệp ớ trong nước ra hoặc được đào tạo ở nước ngoài về, trong đó một số có trình độ trên đại học. 

Kiến trúc sư - nhà văn hóa và kiến trúc sư cung đình 1

Bưu điện Quảng Ninh. KTS. Nguyễn Văn Triệu