Kiến trúc Pháp thật và kiến trúc Pháp giả ở Hà Nội

Vào nhũng năm 1870 – 1880, người Pháp bắt đầu xây dựng những công trình kiến trúc đầu tiên ở Hà Nội, những công trình này có thể có tên gọi chung là “Kiến trúc thực dân tiền kỳ”, với những ví dụ đầu tiên có thể kể ra là: các công trình kiến trúc thuộc khu vực Nhượng địa (ven sông Hồng), mà ngày nay dấu vết còn lại là một sô công trình kiến trúc Nhà khách Bộ Quốc phòng, Bệnh viện 108, các công trình kiến trúc phía Đông Hồ Gươm và các công trình kiến trúc trong Thành Hà Nội.

Những công trình kiến trúc này được thiết kế tại chỗ hoặc theo những phương án được đưa từ Pháp sang, ban đầu thường do một số sỹ quan công binh Pháp đảm nhiệm xây dựng, có tham khảo thêm kiểu kiến trúc thực dân Anh ở Singapore và ở Ân Độ.

Lúc bấy giờ, phương pháp xây dựng đô thị Châu Âu kiểu bàn cờ, xây đường trước xây nhà sau được du nhập vào Hà Nội. Dần dần, bốn con đường lớn Tràng Tiền, Hai Bà Trưng, Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo được hình thành.

Đầu thế kỷ XX nhiểu công trình lớn đã được xây dựng như Phủ Toàn quyền, Nhà hát lớn thành phố, Dinh Thống sứ, Phú Thống sứ, Khách sạn Chính quốc (Khách sạn Métropole), Nhà ga Hàng cỏ, Trụ sở Công ty Xe lửa Đông Dương Vân Nam và Toà án.

Đó là những kiệt tác kiến trúc mang tinh thần của chủ nghĩa cổ điên Pháp (thế kỷ XVII) và chủ nghĩa tân – cổ điển thế kỷ XVIII. Những công trình này có giá trị vì nó đã có tuổi đời đến 100 năm, đã trở thành những văn vật, trớ thành những “nhân chứng” của văn hoá lịch sử của một thời kỳ đầy những biến động, tuy vật nó không thích hợp với khí hậu nóng ẩm Việt Nam, nên sau đó người Pháp đã phải chuyển hướng sang phát triển đại trà các trào lưu khác như Kiến trúc Đông Dương (Indochina Architecture), Kiến trúc Hiện đại (Modern Architecture) đối với các công trình công cộng.

Tất cả những trào lưu kiến trúc kế trên, từ Tân cổ điển đến Hiện đại, đều là đặc trưng cho vãn hoá Pháp và văn hoá Châu Âu, đó là những công trình kiến trúc Pháp “thật”.

Một quan chức của một tỉnh, một thành phố Việt Nam hiện nay, bảo với kiến trúc sư thiết kế là “Anh thiết kế cho tôi một cái Hội trường giống như Nhà hát lớn Hà Nội của những nãm 1902 – 1911” thì nhà kiến trúc sư đó sẽ tạo ra một công trình kiến trúc “rởm”, kiến trúc giả. Nhưng thông thường các kiến trúc sư Việt Nam không sao chép nổi nguyên xi, không nắm được những chuẩn mực cổ điển từ tổng thể đến chi tiết của kiến trúc cổ điển châu Âu, họ chỉ có thể ang áng xằng xê, bóp méo, thậm chí thêm thắt vào nhũng cái tự mình tưởng tượng ra, do đó sẽ tạo nên nhũng công trình kiến trúc rởm gấp đôi và giả gấp đôi.