Kiến trúc Pháp thật và kiến trúc Pháp giả ở Hà Nội (P2)

Nếu kiến trúc Hiện đại và Đương đại Pháp với Le Corbusier, và sau đó kể từ năm 1986 là những năm “nổi loạn” rồi tới sự phát triển mạnh mẽ dưới thời tổng thống Francois Mittérand, đã thay đổi mạnh mẽ và trở nên một trong những nền kiến trúc đẹp nhất thế giới. Đó là những “tượng đài” tượng trưng cho tinh thần thời đại, cho nước Pháp cuối thế kỷ XX và đầu thế kỷ XXI, cho nước Pháp tương lai.

Người Pháp hôm nay vẫn quý trọng, vẫn nghiêng mình kính cẩn trước những công trình kiến trúc hoành tráng được xây dựng cách đây 100 năm, 300 năm, 500 năm, những tác phẩm bất hủ và sáng chói, nhưng ngày nay người ta không bao giờ xây dựng lại những công trình đó nữa.

Kiến trúc sư Hernest Hébrard, là kiến trúc sư Pháp nổi tiếng thế giới, đã hơn một lần phủ định trào lưu cổ điển mới, ông là người khởi sáng nền kiến trúc Đông Dương, quan tâm đến một nền kiến trúc mang phong cách Á Đông, có phong cách phù hợp với khí hậu nhiệt đới Việt Nam và Hà Nội, ông là tác giả của nhiều công trình kiến trúc nổi tiếng như Báo tàng lịch sử và Bộ Ngoại giao hiện nay, ông cũng là tác giả bản Đồ án quy hoạch chung Hà Nội năm 1928.

Trước khi sang Đông Dương, ông đã làm việc ớ Bắc Phi và Hy Lạp, nên ông hiểu rõ sự khác nhau của khí hậu, lối sống của các vùng, miền. Ở Hà Nội, kiến trúc của ông có các mái lớn và mái nhỏ, đưa ra khỏi tường bên dưới, có ô văng mái hắt chống mưa, có cửa hãm thông gió. Kiến trúc của Hernest Hébrard lấy đối tượng phục vụ là Hà Nội, Sài Gòn, Phnom Penh, nhưng đôi khi cái nhìn của ông rộng ra tầm châu Á, và mái của Toà Đại sảnh nhà Báo tàng lịch sử được lấy cảm hứng khi ông nghiên cứu Toà Phật Hương Các ớ Di Hoà Viên, Bắc Kinh.

Hernest Hébrard là chủ soái của một trường phái Thực nghiệm về kiến trúc bán địa Việt Nam vào loại lớn nhất thế kỷ XX, các kiến trúc sư Pháp khác hành nghề ớ Hà Nội như Kruze, như Roger là đồng nghiệp và thê hệ sau cứa ông, các kiến trúc sư Việt Nam tốt nghiệp trường Cao đắng Đỏng Dương nhiều người là môn đệ của ông.

Các tác phẩm kiến trúc của Hemest Hébrard là niềm say mê tìm hiểu của nhiều nhà nghiên cứu nghệ thuật thế giới. Một giáo sư kiến trúc Pháp có uy tín có hỏi tôi là làm sao vào xem được nội thất Toà nhà Bộ Ngoại giao, một kiến trúc sư Đài Loan nghiên cứu Kiến trúc thuộc địa đang đêm cũng nhờ tôi đưa qua xem toà nhà này.

Trong lĩnh vực nhà công cộng Pháp, với trào lưu hiện đại, đáng chú ý nhất là Toà nhà Ngân hàng Đông Dương, đó là một “un Tout” với mặt đứng trang nghiêm, hoành tráng mà lại vẫn thanh lịch, với nội thất rộng lớn, sáng sủa và lung linh.

Nhà thờ Hà Nội cũng là những đối tượng đáng nghiên cứu. Những nhà thờ này vừa là cao đạo, vừa âm u lại vừa trữ tình.