Kiến trúc Hà Nội thời kỳ 1954 – 1986

kiến trúc Hà Nội 1954 -1986, 33 năm Một phần ba thế kỷ

Một nền kiến trúc của một thành phô bình dị và của những tám hồn bình dị.

Một nền kiến trúc vói những kỷ niệm phù du lẫn những chứng tích làu bền.

Kiến trúc Hà Nội thời kỳ 1954 - 1986 1

Kiến trúc Hà Nội thời kỳ 1954 – 1986

Những người Hà Nội ra đi vào mùa đông nãm 1946 không ngờ lại có một ngày về với nắng thu đẹp vào năm 1954, những nhà kiến trúc xuất thân từ trường Beaux Arts Hà Nội cũng chưa được chuẩn bị gì nhiều cho một ngày về như vậy. Từ “Sáng chớm lạnh trong lòng Hà Nội/ Những phố dài xao xác heo may/Người ra đi đầu không ngoảnh lại/Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy” (Nguyễn Đình Thi) đến “Trùng trùng quân đi như sóng/Lớp lớp đoàn quân tiến về/Chúng ta đi nghe vui lúc quân thù đầu hàng/Cả cuộc đời tin vui về đây/Khi đoàn quân tiến về là đêm xuống dần/Như đài hoa xuống cành nở nãm cánh đào/Cháy dòng sương sớm long lanh… (Vãn Cao) là cả một chặng đường dài với dân tộc và với mỗi người Hà Nội. Gian khổ và mất mát, nhưng không thể ngồi bất động mà nhìn ngắm quá khứ hào hùng. Phái tiến vào trận địa xây dựng, phải đầu tư cho kiến trúc.

9 năm kháng chiến trường kỳ, bom đạn ác liệt ớ đâu chứ Hà Nội vẫn nguyên vẹn, có vẻ như là điều kiện này phù hợp với câu nói của tổ tiên ta: Thãng Long phi chiến địa. Nhung câu nói này chỉ nghiêm một phần, điểm lại biên niên sử kiến trúc Hà Nội những thời kỳ tiếp theo, chiến tranh không chỉ lan đến cửa ngõ, đến ngoại biên Hà Nội mà ngay cả các khu nội thị, trung tâm cũng bị oanh tạc. Trong toàn bộ thời kỳ 1954 – 1975, giai đoạn gay go nhất là 1964 – 1972, chí từ 1975 đến 1986 mới yên ổn và bắt đầu từ đổi mới 1986 đến hôm nay, lại là một chặng đường mới.

Bài báo này nhằm cung cấp những thành tựu và nhũng bài học kiến trúc chỉ trong thời kỳ thứ nhất (1954 – 1986), nhưng bài học của nó có thể sẽ khá bổ ích cho cả thời kỳ đổi mới sau này, vì nước có nguồn, chim có tổ, cây có cội rễ. Hà Nội, nếu phân kỳ lịch sử theo niên đại, ta thấy chúng có những đặc điểm riêng, nhưng chứng luôn luôn liên kết với nhau và hình như luôn luôn đòi hói chúng ta xem xét lại cho kỹ từng thời kỳ một, và trong mỗi thời kỳ đó luôn có những điếm sáng, thậm chí có cả bảng vàng. Các chuỗi thời gian của cả thời kỳ 1854 – 1986 với kiến trúc Hà Nội hoàn toàn có thế được sắp xếp lại theo một trình tự chỉn chu, vói mỗi tác phám kiến trúc hoặc một quần thể kiến trúc được trao cho một lý lịch, một tiểu sứ. Tổng hoà các yếu tố đó lại ta có lịch sử kiến trúc thủ đô Hà Nội của một thời kỳ hay nhiều thòi kỳ, chúng tôi đã không chí một lần viết theo kiểu này.