Giải toả kết cấu trong kiến trúc là gì?

Khái niệm “Giải toả kết cấu trong kiến trúc” được nhắc đến đầu tiên khi nhà Bảo tàng nghệ thuật hiện đại ớ New York mớ cuộc triển lãm “Kiến trúc giải toả kết cấu chủ nghĩa” dưới sự báo trợ của kiến trúc sư Mỹ Philip Johnson, với sự tham gia của 7 cây “đại thụ kiến trúc” thế giới: Frank o. Gehry, Peter Eisenman (Mỹ) Bernard Tschumi (Thuỵ Sĩ), Zaha Hadid (Anh), Daniel Libeskind (Đức), Rem Koolhaas (Hà Lan) và Coop Himmelblau (Áo).

Cuộc triển lãm nhấn mạnh rằng đây “không phải là một phong cách mới, một tín điều cũng như một phong trào”, nhưng 10 tác phẩm được trưng bày đểu có chủ để thể hiện ở càu khẩu hiệu chăng trẽn cửa: “Hình thức thuần tuý thực sự đã bị ô nhiễm, đang biến kiến trúc trớ thành một tác nhãn bất ổn định, bất hài hoà và xung đột”.

Thật ra, Jacques Derrida đã nghiên cứu Rousseau. Hegel, Husserl, rồi Roland Barthes (1915 – 1980) và chịu cả ảnh hướng của Karl Marx (1818 – 1883), Ferdinand de Saussure (1857 – 1913), Frederich Nietzsche (1844 – 1900) và Sigmund Freud (1856 – 1939).

Derrida dã để xuất các khái niệm Phân diễn (tạm dịch chữ Differance). khái niệm Giải thích học (Hermenneutics), khái niệm Phân giái (Destruction), khái niệm Tồn tại luận cơ sớ (Fundamental Ontology) và sự Da dạng (Dị biệt) tồn tại (Ontological Difference); theo Derrida, nghĩa của chù’ Differan.ee đến từ chữ Difference…

Người đầu tiên, nhà lý luận và thực tiễn kiến trúc đem lý luận và thực tiễn Giải toả kết cấu chú nghĩa vào nghệ thuật kiến trúc là Peter Eisenman, ỏng nói áp dụng Triết học Giải toả kết cấu của Derrida là “con đường duy nhất của nghệ thuật kiến trúc”, nhưng ông “ghét” việc cho kiến trúc Giải toả kiến trúc là một phong cách.

Có người đã đề ra câu hỏi mối liên hệ giữa Triết học Deconstruction và kiến trúc Deconstruction như thế nào.

Peter Eisenman trả lời: “Kiến trúc không biếu đạt tư tướng triết học, trong điều kiện giải toả kết cấu, kiến trúc có thê biếu đạt chính bán thân mình, chính tư tướng của mình… và kiến trúc bản thân không còn là môi giới của một luận thuyết tư tướng thứ yếu nữa”. Ông cũng cho rằng, tuy có sự liên hệ, nhưng không thể vay mượn một cách đơn giản các chủ nghĩa tư tướng giữa triết học và kiến trúc Giải toả kết cấu.

Eisenman đề xuất “phương pháp thiết tạo thành do biến đổi, hoán vị” chú trương từ “thể hệ” đến “phản thể hệ”, không nên tin vào giá trị tiên nghiệm, vận dụng các khái niệm “không”, “không tồn tại”, “sự tồn tại của cái không”. Trong triết học mà vận dụng vào kiến true thành các thủ pháp “thiết lập”, “giải đồ”, “giải vị”, “vị trí hư cấu”, “tạo nên cái nhiều hơn mà vị trí cũ đã có”, “giải phẫu vị trí” v.v…

Giống.như văn học của thập niên 1960, kiến trúc theo Peter Eisenman phải:

–    “Không cổ điển” (Not-classical).

–    “Không tổ hợp” (De-composition).

–    Không trung tâm” (De-centering).

–    “Không liên tục” (Discontinuity).

Chales Jencks có phê bình Eisenman là nếu xem kiến trúc là Nghệ thuật kiến tạo (Constructive Art) mang tính xã hội là một thực thể “hư không” (Emptiness) và không tồn tại (non-being) là có cái gì đó hơi cổ quái. Jencks cũng gọi Eisenman là Nhà hư vô chủ nghĩa tích cực (the Positive Nihilist).

Như vậy, trong kiến trúc có những gì có thể giải toả được: các thành phần vật chất của kiến trúc như kết cấu, vật liệu, trang thiết bị thì không “giải toả được”, điều còn lại “có thể giải toả” được chỉ là “bố cục” (Composition).

Chính vì vậy, sự cách tân của kiến trúc Giải toả kết cấu chú nghĩa chính là từ hình thức (Form), trước đây ta thường nói “hình thức theo đuối cóng năng”, câu nói đó vẫn là câu nói muôn thuở, nhưng ngày nay ta còn có thể nói “hình thức vượt quá công năng”.