Ghi nhận từ tạp chí xây dựng mới của kiến trúc sư đoàn miền nam trước năm 1975 – P2

Đảm nhận được việc trả lời nhũng câu hỏi trên tốt hay không tốt, không những là nhiệm vụ của giới kiến trúc miền Nam, mà còn thê hiện trình độ nghề nghiệp và trình độ văn hoá của kiến trúc sư miền nam lúc đó. 5 vấn đề trên, thòi kỳ nào cũng quan trọng, hiện nay hay trong tương lai, chúng sẽ còn ám ảnh và đòi hỏi các nhà kiến trúc việt nam đương đại phải nghiên cứu và giải quyết.

Ghi nhận từ tạp chí xây dựng mới của kiến trúc sư đoàn miền nam trước năm 1975 - P2 1
Ngân hàng Công thương Việt Nam. KTS. Nguyễn Quang Nhạc

Về lực lượng kiến trúc sư miền Nam đương thời, qua danh sách đầy đủ và nhũng phản ánh về cách hành nghề trong tạp chí, ta thấy có thể dùng các tính từ là “tương đối hùng mạnh” và “khá dính kết” để miêu tả đoàn thể nghề nghiệp này.

Lực lượng Kiến trúc sư đoàn miền Nam lúc đó đến từ 3 nguồn: một là các kiến trúc sư tốt nghiệp Trường cao đắng Mỹ thuật Đông Dương Hà Nội trước năm 1945, hai là các kiến trúc sư tốt nghiệp ớ Pháp về khoáng những nãm 1950, ba là các kiến trúc sư miền Nam được đào tạo tại Viện Đại học Sài Gòn.
Thật ra, các kiến trúc sư tốt nghiệp Trường cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương hành nghề ở Sài Gòn từ sau 1954 đa phần “được định hình” từ đào tạo kiến trúc từ trước, sau năm 1937, là giai đoạn “thịnh kỳ” của Trường cao đắng Mỹ thuật Đông Dương.

Các kiến trúc sư Võ Đức Diên, Nguyễn Thuỵ, Nguyễn Gia Đức, Nguyễn Bá Chí, Nguyễn Hữu Thiện, Ngô Khắc Trâm, Vĩnh Dự, Phạm Gia Hiến, Hoàng Hùng… đều vừa là những cây viết tích cực trên tạp chí Xây dựng mới (là thành viên sáng lập hoặc trong Ban biên tập), lại vừa là các kiến trúc sư hành nghề năng động ngoài đời.
Số kiến trúc sư ớ nước ngoài về (đa phần ở Pháp) là Ngô Viết Thụ, Nguyễn Quang Nhạc, Nguyễn Đình Quyền… đã làm tươi mới thêm cục diện kiến trúc miền Nam bằng các tác phám hiện đại chủ nghĩa đích thực, một số các tác phẩm tốt của các kiến trúc sư này, kê cả các phương án giàu tính văn hoá và các quan điểm kiến trúc của họ… đã được giới thiệu khá đầy đủ trên tạp chí Xây dựng mới. Các tác phẩm đó đã phát huy tác dụng cho đến bây giờ.

Lực lượng kiến trúc sư tốt nghiệp từ Viện Đại học Sài Gòn thực sự đóng góp cho nền kiến trúc miền Nam không khỏi bị ảnh hưởng sâu đậm bởi quan điếm kiến trúc của các kiến trúc sư thế hệ trước. Các quan điểm đó đã được phát biểu trên các tờ tạp chí Xây dựng mới. Họ được đào tạo theo quan điểm cứa Beaux – Arts Pháp cho đến tận sau này. Nhiều tác phám của sinh viên của Viện Đại học Sài Gòn đăng trong “Tuyến tập các Đồ án kiến trúc của Viện Đại học Sài Gòn” cũng là bộ sách đáng đánh giá cao.

Theo tôi, có thể thuật ngữ “Quy hoạch đô thị” (Urbanisme, Urbanism) và cả “Thiết kế đô thị” (City Design) đã vào miền Nam rất sớm, bằng chứng là
đọc các bài “Sự thành hình cứa các thủ đô” (số 9), các bài về “Khu Thú Thiêm” – một thành phố tương lai” (đăng trên nhiều số liền) và bài “Vài nét đại cương về chỉnh trang đô thành Sài Gòn – Chợ Lớn” (số 9 – giới thiệu tư tướng Quy hoạch của Ngô Viết Thụ). Khu Thủ Thiêm lúc bấy giờ đã được làm chi tiết với mô hình phương án quy hoạch được điều phối bới một trục chính rất mạnh. Quan điểm quy hoạch khu Trung tâm Sài Gòn lúc bây giờ qua cấc dự án thường được tạo thành bởi các trung tâm hành chính thương mại hình bán phang, đột xuất vươn lên các cao ốc, liệu có phải là “tiền thân” của “Thuận Kiều Plaza” và các dự án mang tính quần thể cao ở Sài Gòn thời diêm hiện nay ?

Ghi nhận từ tạp chí xây dựng mới của kiến trúc sư đoàn miền nam trước năm 1975 - P2 1

Trụ sở I DECAF. KTS. Nguyễn Quang Nhạc

Từ các đồ án còn trên giấy và có giá trị, đến các công trình đã xây xong… về nhà ớ, “cư xá”, “biệt thự lầu”, “nhà ớ tiền chế”, “nhà liên kế rẻ tiền cho công chức”, “nhà cao”… và về nhà công cộng, tiêu biểu là khách sạn Caravelle ở Sài Gòn (tác phẩm của KTS Nguyễn Văn Hoa) và nhà máy tiêu biểu là Đồ án VINATEXCO Gia Định (của Nguyễn Văn Hoa và Phạm Văn Thâng) và đồ án Nhà máy Chỉ sợi Đà Nẵng (tác phẩm của KTS Lê Anh Kim). Việc tiếp cận với vật liệu mới, kết cấu mới (một số vật liệu cao cấp du nhập vào) là tiền đề vũng chắc đế có một số tác phám tốt ờ miền Nam. Thậm chí gara ôtô cao tầng trong đô thị cũng được đón đầu nghiên cứu (giới thiệu tác phẩm nghiên cứu Parking cao tầng của KTS. Võ Toàn Công).

Trùng tu kiến trúc, tham quan du lịch, thời trang… là những mảng màu khác của cục diện kiến trúc chung cũng được đề cập đến dưới các cái tên và bài khác nhau như “Bảo tồn cổ tích”, “Đường đi ven biển” và “y phục phụ nữ”.

Quan điểm và tư tướng kiến trúc cúa Le Corbusier và Frank Lloyd Wright, cũng như Join Utzon và Frei Otto được trân trọng giới thiệu trên tạp chí.
Đọc trên các tờ tạp chí này, chúng ta còn thấy lời kêu gọi “thành lập Hội Xây dựng”, việc phổ biến “Luật Đất đai” và giới thiệu cách làm nội thất nhà ớ đô thị, nhà ở nông thôn.

Qua tạp chí Xây dựng mới của Kiến trúc sư đoàn miền Nam trước năm 1975, tôi thấy hiện lên một bức tranh toàn cảnh rất bổ ích vể kiến trúc miền Nam lúc đó, với những tác phẩm kiến trúc từ mộc mạc đến sang trọng, với nhũng quan điếm kiến trúc không kém phần nhân văn; kiến trúc – với tư cách là một nghệ thuật xã hội – dù có bị hạn chế bởi chính trị – vẫn có những nét tiến bộ riêng của nó.

Xem thêm: Bán nhà Hà Nội giá 500 triệu