Đưa điêu khắc vào cuộc sống đời thường

điêu khắc là một loại hình nghệ thuật có từ cổ xưa, điêu khắc tồn tại ở bất cứ nơi nào, di sản điêu khắc để lại cho đời là lịch sử bằng hình ảnh của nhân loại, điêu khắc là sản phẩm tạo tác bới thiên nhiên và tạo tác của con người qua gia công các loại vật liệu có không gian ba chiều và chứa đựng chức năng tinh thần nội tại trong đó.

Ý nghĩa xã hội của điêu khắc là để kỷ niệm giáo dục và truyền bá, tuyên truyền, làm đẹp cuộc sống, tăng cường giao lưu, đáp ứng những khát vọng về thẩm mỹ của con người.

Điêu khắc trong môi trường và trong đô thị là một thực tiễn mới, nó chứa đựng nhiều ý nghĩa mới trong hoạt động tạo sức sống cho đời sống cộng đồng. Nhìn vào điêu khắc, cũng như nhìn vào kiến trúc, ta thấy sự hưng thịnh của một thời đại. Chẳng hạn, vào giai đoạn Hy Lạp cổ điển thịnh kỳ, điêu khắc và kiến trúc giao hoà với niềm vui của quần chúng Hy Lạp cố đại, nhưng vào giai đoạn Hy Lạp hậu kỳ, xã hội suy thoái nên điêu khắc thu nhó lại, phục vụ cho các phòng khách của giai cấp quý tộc, còn kiến trúc thì trở nên to lớn một cách lạ lùng, chắng hạn như các kiến trúc lăng mộ phục vụ cho sự sùng bái các nhà vua.

Điêu khắc ở nước ta và ở Hà Nội có nhiều điều còn rất đáng bàn. Điều đáng bàn này có thể tham kháo từ thực tế đất nước cũng như nhìn ra các đất nước, các châu lục khác. Bạn hãy quan sát một tác phẩm điêu khấc hay một tác phẩm phù điêu, một cái mặt nạ được đem về từ Indonesia, từ Nam Phi hay từ Angôla, có kích thước từ 10cm, 20cm, hay 30cm… bạn có thê thấy một cảm giác rất kỳ lạ, thấy văn hoá ớ khắp nơi phong phú đến dường nào. Ở nước ngoài, bạn có thể thấy tác phẩm điêu khắc kỷ niệm 700 năm thành phô Berlin, hay một Cái cổng hy vọng của một thành phố nào đó bẽn trên tạc một cái chìa khoá khống lồ… những tác phấm điêu khắc này hoàn toàn có thế “đại diện” cho bán sắc của những thành phô đó. Nhìn ra thế giới như vậy và nhìn vào thực tế cuộc sống của chúng ta, chúng ta không khỏi có những băn khoăn trăn trớ suy nghĩ.

Chúng ta có nhiều nhà điêu khắc nổi tiếng và đã có một số thành tựu trong nhiều năm qua, ngoài ra còn có những tác phẩm đã được đánh giá cao qua những chặng đường lịch sử. Nhưng nhìn vào một số triển lãm điêu khắc vừa qua, ta thấy có điều đáng bàn – các tác phẩm điêu khắc trưng bày có tầm vóc và quy cách khá lỡ dở, để trưng bày và chơi trong salon thì không hợp, mà mang ra để ở ngoài trời, chẳng hạn trong một công viên, một sân trường học, hay nhà trẻ… thì cũng cần nghiên cứu thêm. Có thể là chúng ta đang đợi những đơn đặt hàng và những họp đồng ? Đó là một thực tế. Một tác phẩm điêu khắc có thể tốn công sức sáng tác, tốn tiền đế’ làm được từ những vật liệu quý… nhưng mặt khác, nếu tác phẩm đó được “mua đi”, “mang đi” thì cái quý nhất ở những tác phẩm đó “tồn tại lâu dài”, và “đồng tiền không thay thế được tư tưởng của những tác phẩm đó”, chính vì vậy, ý tưởng luôn luôn là vấn đề then chốt cộng thêm với vấn đề tài chính.

Đúng là điêu khắc và phù điêu của ta cần có những cái nhỏ xinh đáp ứng yêu cầu cá nhân và những cái đồ sộ để phục vụ cho cuộc sống. Các nhà điêu khắc có quá nhiều việc để làm. Ngoài ra họ phải được “ủng hộ” hơn nữa bởi các “hội đồng”. Hà Nội rộng lớn như vậy mà rất thiếu chỗ để, đặt các tượng đài. Có chỗ đặt rồi, thì lại “cánh tay bên phải sao lại để ở phía sau quá!”. Không nên bàn nhiều quá mà hãy để thực tế cuộc sống kiểm nghiệm qua những tác phẩm của chính các nghệ sĩ đã sáng tạo ra nó. Tuy vậy, thiếu không có nghĩa là phải trả lời bằng sự phát triển “đại trà”, có mấy cái mà đã không có sức biểu cảm (chẳng hạn tượng đài trước Cung văn hóa Hữu nghị Việt – Xô) thì dự kiến đặt hàng trăm cái thì phải rất cẩn thận không sẽ “nguy hiểm”. Điêu khắc ngoài trời ở nước ta đang có những khó khăn, và có thể xem nó như mới bắt đầu xây dựng “truyền thống”. Trong khi Viện sĩ Hàn lâm nghệ thuật châu Âu – nhà nữ điêu khắc Điềm Phùng Thị có thể đặt các bức tượng cao trên dưới 5 mét hoặc có chiều ngang 7 mét ở trong khuôn viên các trường học, nhà trẻ châu Âu, thì các nhà điêu khắc khác trong nước khó có điều kiện đặt một tượng đài như ý. Các nhà điêu khắc Nguyễn Hải, Lê Công Thành, Lưu Danh Thanh, Lê Ngọc Hân và Lê Đình Quỳ có được một số đóng góp cho dù đáng khen, thì cũng chỉ là những thành tựu ban đầu, chặng đường trước mắt xem ra còn xa xôi. Nghệ sĩ tuy là một vấn đề quan trọng, nhưng còn một số vấn đề nữa là sự phổ cập trung toàn xã hội và nâng cao trình độ thụ cảm của công chúng.