Các công trình kiến trúc Pháp “thật” và “giả” tại Hà Nội

kiến trúc nhà biệt thự Pháp là một tập hợp hết sức đa dạng các loại hình biệt thự từng có ở các vùng miền ở Pháp, một số là kiểu kiến trúc châu Âu, một số đã được”thuần hoá” bơi khí hậu Hà Nội; có biệt thự xinh xắn, lãng mạn được chủ nhân người Pháp “bê” nguyên xi kiểu từ các địa phương khác nhau ở Pháp sang, để vợi đi nỗi hoài hương (cái gọi là Nostalgy), nhiều biệt thự được đặt tên là các loài hoa cỏ, lại có toà biệt thự kiểu bán – công cộng, quy mô lớn, có mái ardoise đen, cửa mắt bò.

BỊ hấp dẫn bới các công trình kiến trúc Pháp “thật” này, cộng thèm với nhu cầu nghiên cứu, các nhà kiến trúc Nhật Bán đã cứ một đoàn kháo sát 4 người sang hẳn nước Pháp một tháng (và sau đó họ còn đi lại đối chiếu nhiều lần) để tìm ra cái gốc gác của kiến trúc Pháp ở Hà Nội.

Một nhà nghiên cứu Singapore sang Hà Nội, ông bảo ông nghiên cứu bằng cách tống kết các “interview” (phỏng vấn) và hỏi tôi: “Nếu đặt một cóng trình kiến trúc ớ Hà Nội thì có nên làm theo phong cách kiến trúc cúa khách sạn Opera Hilton cạnh Nhà hát lớn hay không ?”.

Những điều mà chúng tôi nói trên đây là liên quan đến kiến trúc Pháp “thật” còn kiến trúc Hà Nội 15 năm gần đây (có nghĩa là từ những năm mở cửa đến nay) thì lại có quá nhiều những kiến trúc Pháp “giả”, “rởm”.

Chúng giống như những con “bù nhìn”, và đập vào mắt chúng ta nhiều nhất là các “toà biệt thự” của các “ông chủ”. Cấu trúc kiến trúc – tuy có khả năng – nhưng không được phép biến hoá một cách vô hạn định, không được bóp méo một cách quá phóng túng, không được cóp nhặt mà không hiểu bản chất và tinh thần của hình thức.

Các công trình kiến trúc Pháp

Kiến trúc Pháp “thật” và cũng là kiến trúc Việt Nam “thật” những năm 1930, Nhà bảo tùng Lịch sử, nguyên là Bào tàng Viễn Đông Bác Cô.

KTS. Ernest Hébrarả

Sự đa dạng phải đi đôi với hài hoà, sự biến hoá phải đi đôi với sự thống nhất, đó là quy luật của nghệ thuật, nó ràng buộc không chỉ kiến trúc mà với tất cả các ngành nghệ thuật.Một tác phấm kiến trúc, sinh ra từ linh cảm, được cân nhắc kỹ để trở thành hiện thực, là một tập hợp của các bố cục công năng (chức nãng sử dụng), các yếu tố văn hoá, tinh thần, các tiền tố lịch sử, các loại vật liệu, cách cấu trúc kết cấu, phương thức xây dựng, nếu một yếu tô’ trong một tập hợp các yếu tố đó không chuẩn xác, toàn bộ bố cục sẽ đổ vỡ.

Trong lĩnh vực Nhà công cộng Hà Nội, một giám đốc công ty, một giám đốc Sở, ngồi trong một toà Trụ sớ “hùng vĩ” cùa mình, có mái Măng – sác (tđng Mansart) giả (dùng tôn kém phám chất dán lên mái nghiêng bằng bê tông, cách cấu tạo của kiến trúc sư Fracois Mansart ra đời từ 400 nãm chẳng giống gì với cấu trúc này, lại thêm các cửa sổ “mắt bò” cách điệu) đã không thể biết được thế nào là “chất lượng không gian” vì ngay kiến trúc sư thiết kế cũng còn không biết.

Một anh Chánh văn phòng một co quan rất quan trọng của Thú đỏ nói: “Phải sắp xếp để cho các Đại thú trướng xuống toà nhà cũ thôi (kiến trúc Pháp “thật” – ghi chú của người viết) – toà nhà mới chán quá, vừa nóng lại vừa mua hắt, điều hoà cũng không lại !”.

Một kiến trúc mới cho Hà Nội, cho Việt Nam sẽ phải ra đời, nhưng nó không phái là kiến trúc Pháp “thật” (tốt nhưng đã 70, 100 tuổi), nó cũng không phải là kiến trúc Pháp “giả”, “rởm” tôi đã nói ở trên, nó sẽ mang tinh thần, ý chí thời đại, mang hơi thớ và tâm hồn của con người Việt Nam thế kỷ XXI.